Portal / Historia
Poniedziałek - 19 listopada 2018 Elżbiety, Faustyny, Pawła      "Człowiek może się obejść bez wielu rzeczy, ale nie może się obejść bez drugiego człowieka". Ludwig Borne
 Menu
 - Starostwo powiatu
 - Urzędy Gmin
 - Historia
 - Przetargi
 - Media lokalne, prasa
 - Szkoły Podstawowe
 - Gimnazja
 - Szkoły ponadgim.
 - Organizacje
 - KS Proszowianka
 - Informator
 - Kultura, imprezy
 - Zdjęcia, mapy
 - Linki, sms-y...
 - Ksiega Gości
 Wyszukiwarka


Szukaj wg branz
Dodaj wpis
  Historia

 Krótka historia ziem powiatu proszowickiego.


  1. Prehistoria i wczesne średniowiecze.

  2. Przyłączenie do państwa Polan-podstawy do rozwoju gospodarki.

  3. Rozbicie dzielnicowe-okres spokoju i rozwoju.

  4. Trudny wiek XVII i XVIII.

  5. Okres rozbiorów.

  6. Pierwsza wojna światowa i lata międzywojenne.

  7. Druga wojna światowa.

  8. Tereny powiatu w latach powojennych.



1. Prehistoria i wczesne średniowiecze.

Ziemie powiatu proszowickiego zostały już w paleolicie zaludnione. Podążające za ustępującym lodowcem grupy łowczych znalazły na żyznych glebach bogactwo roślin i zwierząt. Tereny nadawały się doskonale do przekształcenia z koczowniczego na stały rolniczy tryb życia. Po wędrówce ludów w latach 375 – 568, kiedy to w środkowej Europie wytworzył się obszar pustek po tym, jak zamieszkujące dawniej ten obszar ludy, przede wszystkim germańskie, przesunęły się na zachód, łupiąc zachód państwa rzymskiego i montując na gruzach Imperium własne królestwa, obszary Małopolski zostały zasiedlone przez Słowian. Powstałe plemię Wiślan tworzy silne jednostki administracyjne i powstaje coś na wzór państwa, w skład którego wchodzą tereny powiatu proszowickiego. Wybudowali oni gródek książęcy, który nie tylko był siedzibą władcy, ale również spełniał funkcje obronne. Dolina rzeki Śreniawy sprzyjała rozwojowi rolnictwa i dlatego Proszowice były w dawnych czasach ośrodkiem handlu zbożem.


2. Przyłączenie do państwa Polan-podstawy do rozwoju gospodarki.

W X wieku przyłączono te tereny do państwa polskiego. Wraz z rozwojem chrześcijaństwa w Polsce, część obszaru dzisiejszego powiatu dostaje się w ręce kościelne. W miarę kształtowania się społeczeństwa feudalnego, ziemie stawały się własnością możnych rodów. Nie tylko tereny lessowe były powodem tego dawnego i gęstego osadnictwa, ale też trakt solny handlowy, prowadzący z Bochni przez Ujście Solne do Słomnik i do Krakowa przez Sandomierz na Ruś i Litwę. Wschodnie tereny położone nad Wisłą rozwinęły się dzięki rzece. W Morsku, niedaleko Koszyc powstał duży port rzeczny, w którym ładowano na statki zarówno zboże, jak i sól z Bochni. Znaczenie przystani podkreśla fakt stosowania tak zwanej „miary koszyckiej”, używanej w handlu zbożem. Kwitło rzemiosło, powstały wsie: Piekary, Kowale, Szczytniki etc. Po nazwach dwóch pierwszych łatwo domyślić się, czym zajmowali się ich mieszkańcy, trzecia nazwa odnosi się do wytwórców tarcz o charakterystycznym kształcie.


3. Rozbicie dzielnicowe.

W wyniku rozbicia dzielnicowego dzisiejsza gmina Radziemice trafia w ręce książąt śląskich, reszta terenów znajduje się pod jurysdykcją Małopolski. W wyniku wojen o odbudowę i zjednoczenie Królestwa Polskiego pomiędzy Władysławem Łokietkiem a biskupem krakowskim Janem Muskatą trzymającym stronę Wacława II, zniszczeniu ulega wiele kościołów i zabudowań mieszkalnych. Po zwycięskich bojach Łokietka, na nowo wcielono ziemie proszowickie do Polski. Od tego czasu nastał okres względnego spokoju, sporadycznie przerywanego jakimiś najazdami rabunkowymi. Wzrasta ilość ludności, Proszowice zyskują na znaczeniu po powstaniu na ich terenie sądu ziemskiego oraz odbywającym się kilka razy do roku sejmikach szlacheckich. Na początku XVI wieku powstaje powiat proszowicki z siedzibą w Proszowicach, do którego należą między innymi miasta: Działoszyce, Skalbmierz, Koszyce, Słomniki.


4. Trudny wiek XVII i XVIII.

Przetrwał on w nieco zmienionej formie do czasu rozbiorów. Zanim to jednak nastało, przez obszar powiatu przetoczyły się liczne zarazy, pożary, nieurodzaje. Najazd szwedzki, potocznie zwany potopem, doprowadził powiat na skraj zniszczenia, mieszkańcom kazano zapłacić wysoką kontrybucję, a mimo to i tak dochodziło do grabieży. Po roku 1657 nie było wiele lepiej. W 1700 roku wybuchła III wojna północna i Polska znów została prawie całkowicie zajęta przez Szwedów. Zebrana w 1702 roku w Proszowicach szlachta małopolska przychyliła się do konfederacji sandomierskiej przeciw Szwedom. W wyniku wojennej zawieruchy przez tereny południowej Polski, a co za tym idzie i powiatu, przeszły liczne armie: saskie, pruskie, moskiewskie, austriackie. Odbiło się to na tych rolniczych terenach. Armie zagraniczne nie przejmowały się okoliczną ludnością, łupiąc i grabiąc wszystko, co wydawało się im warte kradzieży, nie wspominając o płodach rolnych.


5. Okres rozbiorów.

W 1794 w Koniuszej zbierają się wojska idące pod Racławice. Rok później, podczas ostatniego rozbioru Polski, ziemia proszowicka trafia do zaboru rosyjskiego, następuje likwidacja powiatu. W 1809 roku powstaje uzależnione od Francji Księstwo Warszawskie, w skład którego wchodzi rejon proszowicki, który następnie zostaje wcielony do Królestwa Polskiego. Były powiat proszowicki zostaje przyłączony do obwodu miechowskiego, a ziemie podzielone między władze w Miechowie, Skalbmierzu i Hebdowie. Związany z Krakowem rejon zostaje od niego odcięty, co doprowadza do podupadania rzemiosła i drobnych faktorii. W 1846 roku wybucha powstanie krakowskie nastawione bardziej na szerzenie demokracji i uwłaszczeniu chłopów niż walkę narodowo- wyzwoleńczą. W Proszowicach zbierają się ochotnicy z okolic, tworząc oddział chłopski i wyruszają do Krakowa. Podczas powstania dochodzi do jednej bitwy, a Austriaccy skutecznie podjudzają chłopstwo przeciwko powstańcom, co doprowadziło do kontrpowstania zwanego rabacją galicyjską. Nie miało ono większych konsekwencji dla ziemi powiatu proszowickiego. W powstaniu styczniowe żywo uczestniczyli mieszkańcy okolicznych miejscowości. Na skutek represji po upadku zrywu w 1864 roku Proszowice i Koszyce tracą prawa miejskie, ta druga miejscowość przestaje być siedzibą gminy, na rzecz niewielkiej wsi Filipowice, a całe Królestwo Polskie zostaje urzędowo przemianowane na Kraj Przywiślański. Wprowadzono też oficjalnie do szkół język rosyjski. Pomimo iż tereny objęte administracją rosyjską rozwijały się znacznie wolniej niż te pod rządami innych zaborców, w powiecie powstawały nowe inwestycję głównie w dziedzinie przetwórstwa spożywczego, cukiernie, gorzelnia, browar, a także cegielnia i fabryka cykorii. Niezadowolenie z ogólnej sytuacji oraz szeroko rozwinięta rusyfikacja doprowadziły do strajku w szkole w Proszowicach w 1905 roku. Pod groźbą pacyfikacji uczniowie zaprzestali czynnego protestu, jednak duch patriotyczny i poczucie dumy narodowej pozostały.


6. Pierwsza wojna światowa i lata międzywojenne.

W listopadzie 1914 roku, w okresie pierwszej wojny światowej przebiegała przez powiat linia frontu oparta o Rzędowice - Makocice - Opatkowice – Szreniawa. Austriacy wyparli Rosjan atakiem od strony Łagowa, niszcząc przy okazji kilka zabudowań w Proszowicach i cukrownię w Szreniawie. Po zakończeniu działań wojennych ziemia proszowicka został podzielony między powiat miechowski i pinczowski. W 1923 Proszowice odzyskują prawa miejskie. Tereny rozwijały się nadal głównie ze względu na swój rolniczy charakter, powstawały różne spółdzielnie rolne, kółka rolnicze, jednostki ochotniczej straży pożarnej. Rozwija się drobny handel i usługi, głównie dzięki ludności pochodzenia żydowskiego.


7. Druga wojna światowa.

W 1939 roku dochodzi do potyczki wycofującej się z pozycji obronnych Armii Kraków z nacierającymi Niemcami, zginęła ponad setka naszych żołnierzy przy niewielkich stratach hitlerowców. Ziemie powiatu proszowickiego przyłączone zostały do Generalnego Gubernatorstwa. Nie był to teren zaciekłych zmagań partyzantów z okupantem, ale podziemne organizacje działały i zdobywały poparcie wśród okolicznej ludności. Największą tragedią zakończyła się akcja skierowana przeciwko infrastrukturze kolejowej. 28 stycznia 1944 roku w odwecie za zniszczenie dostawy wódki przewożonej koleją wąskotorową, hitlerowcy dokonali egzekucji na 28 przypadkowo złapanych mężczyznach. Ową tragedię upamiętnia pomnik w Łyżkowicach. 26 lipca 1944 roku połączone oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich pod dowództwem Tomasza “Pazura” Adrianowicza zaatakowały posterunek żandarmerii niemieckiej w Pińczowie, doprowadzając tym działaniem do powstania obejmującego swym zasięgiem ziemie od Brzeska Nowego wzdłuż Wisły, Nidą do Pińczowa i na południe przez Kazimierz Wielki po Proszowice, aż do Kocmyrzowa. Republika Pińczowska obejmowała obszar ponad 1000 km², kontrolowany był on przez ponad 20 tys. partyzantów. Niemcy przygotowali do pacyfikacji zbuntowanego regionu znaczne siły i zaatakowali 5 sierpnia. Zdobywane przez hitlerowców tereny były w brutalny sposób pacyfikowane. Wobec dużych sił okupanta oraz niemożności połączenia się z przyczółkiem baranowsko - sandomierskim Armii Czerwonej, formacje BCH powróciły do konspiracji, a oddziały AK wycofały się na zachód. Do końca sierpnia Niemcy podporządkowali sobie wszystkie tereny należące do partyzantów, tym samym kończąc powstanie. W latach 1941-43 ludność pochodzenia żydowskiego została prawie całkowicie wymordowana. Tereny byłego powiatu zostają wyzwolone przez żołnierzy I Frontu Ukraińskiego.


8. Tereny powiatu w latach powojennych.

Po wojnie powiat proszowicki staję się częścią powiatu miechowskiego. Dobre warunki rolnictwa zachęcają komunistów do tworzenia wzorowych PGR. Same Proszowice stają się ośrodkiem usługowym regionu rolniczego, powstają różne składy, zakłady ceramiki budowlanej etc. Od 1954 roku do 1975 Proszowice są znów stolicą powiatu. Po reformie administracyjnej lat 70' ubiegłego wieku, kiedy to likwidowano powiaty, ziemie te znalazły się w województwie krakowskim. W 1999 roku odradzają się powiaty i jednym z nich jest powiat proszowicki. Nadal ziemia proszowicka jest głównie terenami rolniczymi. Dodatkowo obok rolnictwa rozwija się w gminie działalność gospodarcza, która obejmuje usługi rolnicze, rzemieślnicze, handlowe, transportowe i inne. Na koniec warto też wspomnieć o największym w historii obywatelu tych terenów Stańczyku (1480 – 1560), nadwornym błaźnie Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta - symbolu patriotycznej, zabarwionej sceptycyzmem myśli politycznej.



0opracował Michał Krzyżak


©Wszelkie prawa zastrzeżone - INTERAKTYWNA POLSKA